تاریخ‌نگاری دهه ۶۰ پایین آواری از سانسور مدفون است

در باب فرهنگ و هنر نوشته ای داریم با عنوان “تاریخ‌نگاری دهه ۶۰ پایین آواری از سانسور مدفون است” که امیدواریم مورد بهره برداری شما قرار بگیرد.

به نوشته خبرنگار فرهنگ و هنر دفاع پرس، تاریخ‌پژوهی انقلاب اسلامی از نیازهای نسل امروز است، تا به اتکای آن شناخت انقلاب میسر شود و از این طریق بتوانیم آن را صادر کنیم. شناخت معضلات و فرصت‌های تاریخ‌پژوهی می‌تواند ما را در شناخت راه‌های بهتر برای حفظ دست‌آوردهای انقلاب کمک کند.

در کمال تاسف تعداد افرادی که در این عرصه سرگرم فعالیت هستند، محدود است و همین مورد مشکلاتی را در تاریخ پژوهی انقلاب بوجود آورده است. «جواد موگویی» از مستندسازان و نویسندگان عرصه انقلاب اسلامی است که هم در عرصه فیلم و هم در عرصه کتاب موفق رفتار کرده است. گفت‌وگویی که پیشتر می‌آید مانع تاریخ پژوهی را مورد بررسی قرار داده است تا از این طریق بتوانیم راه‌های بیرون آمدن از مشکلات شناسایی شود. 

دفاع پرس:
ما چرا به تاریخ پژوهی انقلاب اسلامی نیازمندیم؟ این تاریخ پژوهی چه گرهی از ما در
شرایط امروز باز می‌کند؟

ما در دهه چهارم
انقلاب هستیم و خیلی از ابتلائات ما برمی‌گردد به دهه ۶۰
. در همین محیط انتخابات و محیط نبردی آن، یکی دو مسئله پیش آمد که سوءاستفاده از مساله اعدام‌های
سال ۶۷ یکی از آنها بود. پرسش این جاست که مسئله اعدام‌ها الان باید با اسم یک مسئله مطرح شود یا نه؟ و یا در
رابطه با حصر، که حتما می‌دانید اولین حصر به دستور امام خمینی (ره) انجام شد که دستور به حصر «آیت‌الله
شریعتمداری» بود. ما در دهه ۹۰ به یک‌ سری مسائلی برمی‌خوریم که ریشه آن به دهه
۶۰ برمی‌گردد. چون تاریخ نگاری و تدوین نشده، ما دچار نوعی انقطاع شده‌ایم. نسل امروز
از ماجراهای دهه ۶۰ خبر ندارد. پیرامون عزل منتظری یک کتاب داریم که «ری‌شهری» در سال
۶۷ نوشته است. پیرامون قطب‌زاده و شریعتمداری اصلا کتابی نداریم. پیرامون کودتای نوژه
یک کتاب داریم. پیرامون مک‌فارلین یک کتاب داریم که آن را دفتر هاشمی رفسنجانی نوشته
است و به کتابی که به وسیله یک طرف مسئله نوشته شده نمی‌توان اکتفا کرد. در بین سال‌های
۶۸ تا ۷۶ که دوران اصلاحات شروع می‌شود. دوران خلاء شمرده می‌شود. مثلا ما پیرامون
میکونوس کتابی نداریم. اگر دقت کنید می‌بینید که زبان مقام ومعظم رهبری زبان تاریخ
است. با این وجود طبیعی هم هست وقتی در دهه چهارم انقلاب قرار دارید برای روشن کردن مسیر
می بایست از قبلی مثال بزنید. این مثال‌ها زده می‌شود با اینحال چیزی از آن نمی
دانیم. یعنی تاریخ انقلاب اصلا تدوین نشده
است.

 

دفاع پرس: چرا این
اتفاق می‌افتد؟ آیا تعمدی در کار است؟

چند دلیل می‌تواند
داشته باشد، یکی اینکه ایرانی‌ها درمقایسه با تاریخ نگاری اهمیتی قائل نیستند. پیرامون نهضت
مشروطه هم اگر کتابی پخش شده، به وسیله ایران شناسان انگلیسی نوشته شده است. به اشتراک
شخصیت‌های سیاسی چند نفر تاریخ روزشمار دارند؟ این همه ابزار ذی‌ربط داریم با عناوین
مختلف و بودجه‌های مستقل با اینحال وارد دهه ۶۰ و ۷۰ نمی‌شوند. اینجا یک عمدی در کار است. موسسه «بررسی ها تاریخ معاصر ایران» که در دست به موسی حقانی است و عرصه کاری‌اش پهلوی
و مشروطه است. موسسه «پژوهش‌های سیاسی» و عرصه هنری که تاریخ قبل از انقلاب را کار می‌کنند،
وارد بعد از انقلاب نمی‌شوند. دلیل آن هم این است که افرادی که در این عرصه‌ها کار می‌کنند
وابسته به جریان چپ سیاسی هستند. وقتی می‌خواهی وارد دهه ۶۰ بشوی باید موضع گیری کنی. نمی‌توانی
بی‌طرف باشی. وقتی پیرامون منتظری کار می‌کنی
به هر حال باید نظرت را بگویی. برای همین ترجیح می‌دهی سکوت کنی! سوره مهر هنوز روی
موضوعاتی مانند خاطرات «عزت‌شاهی»، «احمد احمد» کار می‌کند و نمی‌خواهد وارد بعد از انقلاب شود. به نظر من دلیل اینکه نمی‌خواهد وارد این عرصه شود این است که نمی‌خواهد موضع گیری کند.
از این جهت وارد دهه ۶۰ نمی‌شود. می‌ماند «مرکز اسناد انقلاب اسلامی» که «روح‌الله حسینیان»
آن را اداره می‌کند. حسینیان بعد از انقلاب را کار می‌کند. بازهم آن دو سه ابزاری
که اسم بردم به دلیل گرایشات‌شان وارد دهه ۶۰ نمی‌شوند. یک مثال باید بزنم. آقای فردی
تعریف کرده بود: «در یک نشست‌ای در عرصه هنری حضور داشتم و کتاب «دایره‌المعارف رجال
سیاسی» در عرصه‌ هنری در حال انتشار بود، من
دیدم که به حرف ک و م رسیده بود «کروبی» و
«موسوی» در آن نیست. من به یکی از مدیران گفتم چرا اسم موسوی و کروبی در این
کتاب نیامده است. پرسید اگر می‌آوردیم چه باید می‌نوشتیم؟! گفتم همان چیزی که می باشد. جواب داد که «ما روایت شما را قبول نداریم»».
آقای فردی بیان میکرد: «من جواب دادم به هر حال یک نظامی می باشد و شما حق ندارید اجتهاد کنید با این وجود حاضر نشده بودند اسم آن دو نفر را بیاورند.»

دفاع پرس: این مسئله
ارتباطی به نظام ندارد. وقایع یک سیری دارد مورخ هم قرار نیست در دایره‌المعارف
آن اتفاق را نقد کند. اصلا دایره‌المعارف جای نقد و بررسی نیست. از یک نقطه شروع می‌شود
و به یک نقطه می‌رسد و جای بحثی نمی‌ماند.

آنها اعتقاد دارند نظام
اشتباه کرده است. به هر حال دیدگاه شخصی در نوشته وارد می‌شود.

دفاع پرس: با اینحال ما که در
کتاب‌های فرهنگ نمی‌خواهیم بررسی کنیم.

الان در پاراگرافی
که پیرامون موسوی نوشته شده، در وقایع سال ۸۸ آورده است که موسوی در انتخابات کمپانی کرد، نسبت
به نتیجه انتخابات معترض بود و حصر شد. وقتی شما این نوشته را می‌خوانید تصور می‌کنید
در ۲۳ خرداد موسوی در انتخابات کمپانی کرد و ۲۴ خرداد حصر شد! دیگر به بازه ۸ ماهه آن
اشاره نکرده، به اعلامیه صادر کردن، دعوت به شورش خیابانی کردن و امثالهم اشاره نکرده است. در این کتاب
نوشته که موسوی گفته است من شورای نگهبان را قبول ندارم. مقام معظم رهبری موسوی را
نصیحت می‌کرد. به علاوه از طرف دیگر فرصت رسیدگی به شکایت موسوی را در شورای نگهبان پنج روز تمدید
کرد. معترضان نماینده نفرستادند. همه این‌ها را برداشته و تنها نوشته که موسوی به
نتیجه انتخابات انتقاد کرد و حصر شد. یعنی یا نباید وارد شوی و وقتی وارد شدی مجبوری
موضع گیری کنی. برای همین دوستان به این نتیجه رسیدند که وارد نشوند.

دفاع پرس: پرسش واضح
من این است که می‌توان در نقد تاریخ نگاه بی‌طرفانه داشت؟

کسی نمی‌تواند بگوید
که من بی‌طرف هستم. اصلا بی‌طرف معنا ندارد. تاریخ نگار باید منصف باشد. بی‌طرف نمی‌توانیم
باشیم با اینحال حداقل نباید نگاه با غرض ورزی داشته باشیم. ما نمی‌توانیم جایی را ببینیم و جایی
را نبینیم باید همه آنچه که اتفاق افتاده را دید.

دفاع پرس: معیار
این نقد کردن چیست با چه مهم‌هایی باید رفت سراغ آن تا از یک سو نگاه خود را حفظ کنیم و وانگهی معرض هم نباشیم؟

سنگ محک و معیار،
خود نویسنده است. اگر نویسنده انصاف داشته و بر پایه اسناد و مدارک جلو رفته باشد
جدی ترین ابزار در تاریخ نگاری است. شما میتوانید یک نفر را در تاریخ نگاری قهرمان
کنید و یک نفر را هم در حد یک ظالم پایین بیاورید با این وجود بخوانند متوجه می‌شوند. تحریف
نباید صورت بگیرد. تحریف در بیشتر مواقع یه معنای دروغ گفتن نیست اگر یک بخشی را تعمدا نگوییم
هم تحریف است.

دفاع پرس: موضوعات
را بر چه بنیادی انتخاب می‌کنید؟

یکی این است که تاریخ نگاری دهه
۶۰ را انجام دهیم که تا ۱۵ جلد امکان دارد برسد. از این جهت که ریشه سال‌های بعد در این
دهه است. مثلا من کتابی را با عنوان «خاطرات خانم ف.ه» شامل خاطرات فائزه هاشمی
تلاش نموده ام که شامل ۳۰ ساعت گفتگو من با ایشان است. کلا من خیلی برای نوشتن کتاب حوصله به
خرج می‌دهم مثلا نوشتن کتاب شهید «آیت» پنج سال طول کشید. کتاب میرحسین موسوی سه سال طول کشید.
چرا که کتاب ماندگار است. بخصوص این که این موضوعات کار نشده اند. وقتی هم کتابی می‌نویسی
باید چیزی اضافه نماید به تاریخ. اینکه من تصمیم گرفتم «غبار در خرداد» را پیرامون سال
۸۸ بنویسم ضرورت بود. به هر حال نمی‌شود درمقایسه با رخدادهای سیاسی که در کشور می‌افتد بی‌اختلاف
باشی.

دفاع پرس: رفتن سراغ
فائزه هاشمی شما را با ممیزی و سانسور درگیر نکرد؟

به هر حال هر کاری
هزینه خود را دارد. در باب کتاب «آیت» نزدیک به هفت ماه مجوز نمی‌دادند. ایراداتی هم
که وارد می‌کردند خواست‌ای بود که در این موارد انرژی نویسنده گرفته می‌شود و خوب نیست که برای یک
کتاب هفت ماه منتظر بمانیم.

دفاع پرس: سخت بزرگ‌تر
این است که ما هنوز در درک انقلاب سخت داریم. دلیل آن بازگو نشدن خاطره‌ها است یا
دلیل دیگری دارد؟ این پرسش از این جهت ارزش دارد که باید انقلاب را صادر کنیم با اینحال وقتی
من انقلاب را با همه ابعادش نمی‌شناسم به چه نحو باید آن را صادر کنم؟

ما مسیری را که تا
الان طی کرده‌ایم به خوبی نمی‌شناسیم.
ما در دهه چهارم انقلاب الزامی به تبلیغ انقلاب نداریم حتی نیاز به تبیین انقلاب
داریم. در تبلیغ شما شعار می‌دهید، نمایش حضور دارید؛ با اینحال در تبیین باید استدلال و گفت‌وگو
کنید. یکی از راه‌های تبیین این است، راهی را که تا الان طی کرده‌ای را نشان بدهی.
مثلا یک شبهه‌ای می باشد که انقلاب فرزندان خودش را می‌خورد. مقام معظم رهبری در
سخنرانی های خود از ریزش‌ها و رویش‌ها حرف می‌زنند. وقتی ما می‌خواهیم نمونه بیاوریم
از طلحه و زبیر مثال می‌زنیم. از دهه ۶۰ مثال نمی‌زنیم. همزمان با اینکه در دهه ۶۰ مثال برای زدن داریم.
افرادی که با امام خمینی (ره) از هواپیما به ایران آمدند. یکی «قطب‌زاده» بود که به
جرم کودتا تیرباران شد. یکی «لاهوتی» بود که بطور کلی به سوی بنی‌صدر و مجاهدین ایجاد رفت؛ در نقطه مقابل هم «مطهری» بود که در مسیر انقلاب به شهادت رسید، «عراقی» هم به دست گروهک فرقان به شهادت رسید، یکی هم «حاج
احمد آقا» بود که در تازه ترین لحظه عمرش در مسیر آرمان‌های امام ماند. حرفم این است که
این ریزش‌ها و رویش‌ها که در کلام رهبری می باشد در انقلاب ما مصداق دارد. ما اگر
آمدیم این را گفتیم دیگر الان بچه‌های حزب‌اللهی با فضایی که احمدی‌نژاد درست کرده
جا نمی‌خورند.

تاریخ‌نگاری دهه 60 پایین آواری از سانسور مدفون است 

دفاع پرس: این یعنی
چه؟ لطفا واضح‌تر شرح دهید؟

همین اتفاق‌هایی
که الان افتاده و هنجارشکنی‌هایی که احمدی‌نژاد می‌کند. ممکن است برای نسل ما خیلی باورنکردنی باشد.

دفاع پرس: منظورتان
بی‌اعتمادی نسل امروز به جریانی ویژه است؟

نه اتفاقاتی که منجر
شد که احمدی‌نژاد رد صلاحیت شود. ممکن است برای ما باورنکردنی باشد؛ که مگر می‌شود یک نفر با
آن شعارها و عملکرد خوب اکنون بخواهد این اتفاقات برای ایشان بیفتد. ضروری است بگوییم بله می‌شود.
چون در دهه ۶۰ نمونه آن را داشتیم. منتظری، شریعتمداری، بنی‌صدر، لاهوتی، قطب‌زاده
و انواع شخصیت‌های سیاسی را داشتیم که این اتفاقات برای آنها افتاده است. نسل روز قبل
چون از نزدیک می‌دیدند برای‌شان دور از فکر نبود. با اینحال نسل امروز متعجب است چون کسی
این مسائل را تبیین نکردن است. باید گفته شود که انقلاب در بیشتر مواقع درحال ریزش و رویش است.
برای همین باید دهه ۶۰ را تبین کنیم نه تبلیغ. نمونه به‌روزش همین اعدام‌های سال ۶۷ یا چهره
خشنی که می‌خواهند از انقلاب نشان بدهند. برای
جواب دادن به این سوالات باید این مسائل را تبین کرد. در دهه چهارم انقلاب برای درک
آن باید تاریخ آن را بدانم. یعنی مسیر انقلاب را بشناسم. وقتی این مسیر را مرور کنیم
خیلی از مولفه‌ها برایمان روشن می‌شود.

دفاع پرس: راه درست
این تبیین چیست؟ با این وجود پرسش من پیرامون صدور انقلاب بود.

ما هنوز تبیین نکرده‌ایم
که بخواهیم صادر کنیم. برای تبیین درست انقلاب کار مهم‌ این است که تاریخ انقلاب را
با همه زوایای آن تدوین کنیم. در دیدار دانشجویان با مقام معظم رهبری ایشان در جواب
سخنرانی هاشمی رفسنجانی که قبل‌تر گفته بود ما الزامی به قوای نظامی نداریم و دنیا جهان
گفت‌وگو است. فرمودند: «نخیر دنیا جهان همه چیز است. همین تفکر هم قبل از انقلاب هم
بود، در آن وقت هم می‌خواستند هواپیمای F14
را بفروشند».
من به حرف اولم برمی‌گردم ریشه این اتفاقات به دهه شصت برمی‌گردد یا حتی دهه ۵۰، یعنی
ما الان ابتلا داریم به آن وقایع. همان تفکرات از نو دارد مطرح می‌شود. از این جهت ما
وظیفه داریم تبیین کنیم. یکی از راه‌های آن، روایت دهه ۶۰ و ۷۰ است. ریز به ریز بیاییم
حوادث، شخصیت‌ها، سرنوشت‌ها را شرح دهیم. رهبری به دفعات فرمودند شعار مرگ بر آمریکا
یک پشتوانه عقلی، نقلی و تاریخی دارد. ما بدون دلیل مرگ بر آمریکا نمی‌گوییم. ده‌ها
کودتا علیه ما انجام شده، به دفعات دشمنی کرده است. حتی مقام معظم رهبری از کودتای نوژه
هم اسم برده با اینحال ما نرفتیم آن را روایت کنیم. یکی از ابزارهای تبیین، کتاب است.
کتاب عرصه‌ای است برای تولید فیلم مستند و فیلم سینمایی. من وقتی خواستم پیرامون شهید
آیت فیلم بسازم دیدم چیزی نیست حتی یک جزوه هم نبود. این خلا دلیل شد که
خودش بروم گفتگو کنم با موافق و مخالف. بعد از تولید فیلم با استناد به بررسی که انجام
شده بود تصمیم گرفتم کتاب آیت را هم پخش کنم. اثرگذاری فیلم زیاد با اینحال کوتاه مدت
است همزمان با اینکه کتاب این چنین نیست. من کتاب میرحسین موسوی را نوشته‌ام و تکمیل است
برای تولید فیلم مستند. در این خصوص هم با من رابطه گرفته شد.

انتهای پیغام/ ۱۶۱

حتما بخوانید   راهیابی 42 فیلم مستند به بخش مسابقه جشنواره «مسیر عشق»

امیدواریم نوشته “تاریخ‌نگاری دهه ۶۰ پایین آواری از سانسور مدفون است” مورد قبول علاقه مندان قرار گرفته است.

منبع

نویسنده : 
تاریخ انتشار : خرداد ۲۵, ۱۳۹۶
دسته بندی : فرهنگ و هنر

دیدگاههای کاربران