روایت تاریخ دفاع مقدس در شکل موسیقی/ معترضان به اجرای سمفونی «خرمشهر» ایرانی نیستند

در باب فرهنگ و هنر نوشته ای داریم با عنوان “روایت تاریخ دفاع مقدس در شکل موسیقی/ معترضان به اجرای سمفونی «خرمشهر» ایرانی نیستند” که امیدواریم مورد بهره برداری شما قرار بگیرد.

به نوشته خبرنگار فرهنگ و هنر دفاع پرس، «مجید انتظامی» در طول بیش از ۴۰ سال فعالیت
مستمر در عرصه موسیقی فیلم، آهنگ‌سازی و تدریس، خدمات بسیاری به موسیقی کشور معرفی
کرده است. حضور و تاثیر انتظامی در موسیقی فیلم، بخصوص سینمای دفاع مقدس غیر قابل
انکار است.

کارهای انتظامی خاطره انگیزند؛ چرا که
مهمترین کارهای سینمای دفاع مقدس از نمونه «بوی پیراهن یوسف»، «ترن»، «آژانس شیشه‌ای»،
«از کرخه تا راین»، «دوئل» و… وجه مهم ماندگاری خود را از موسیقی خود دارند که
ساخته مجید انتظامی است. هرکدام از این کارهای فارغ از همه چیز واجد ارزش‌هایی است که
باید مستقلا به آن پرداخته شود و مورد بررسی و بررسی قرار بگیرند.

در قسمت دوم گفت‌وگو با انتظامی، وی پیرامون سمفونی‌ها،
محیط کاری در ابتدا انقلاب و سمفونی‌هایی که در عرصه دفاع مقدس ساخته، صحبت کرده است
. در قسمت سوم و آخر این گفت‌وگو نیز، به معضلات و سختی‌های کار در عرصه موسیقی دفاع مقدس پرداخته ایم، که پیشتر می‌خوانید:

دفاع پرس: شما در سال ۱۳۸۹ چهره ماندگار و در سال ۱۳۹۳
جهادگر عرصه فرهنگ و هنر شناخته شدید؛ راجع به این دو اتفاق شرح دهید؟

به من تلفن شد و گفتند که شما را برای چهره ماندگار انتخاب
کرده‌ایم، ما را دعوت کردند و همراه پدرم رفتیم. صحبت‌های ابتدایی شد و من را به
عنوان چهره ماندگار معرفی کردند. با اینحال یک نکته را باید تاکید کنم. من سراغ موسیقی
نرفتم که چهره ماندگار شوم. من از معروفیت و شهرت در بیشتر مواقع فراری بودم؛ چرا که می‌دانستم
به مجردی که اسمم سر زبان‌ها بیفتد باید هجمه‌های آن را هم بپذیرم. طبیعی است
افرادی که کار بلد نیستند برای افرادی که کار بلدند، سنگ اندازی می‌کنند تا صعف
خودشان را بپوشانند.

برای همین بی‌سر و صدا کار می‌کردم و گفتگو نمی‌کردم؛
با اینحال وقتی یک موسیقی می‌سازی که مورد استقبال قرار می‌گیرد نمی‌توان از گفتگو
کردن و دیده شدن فرار کرد. سال‌ها قبل از رادیو
و تلویزیون موسیقی «از کرخه تا راین» پخش می‌شد. خیلی با این رویه موافق نبودم و می‌گفتم آن
قطعه را زیاد پخش نکنید؛ نه اینکه بدم می‌آمد؛ دوست داشتم؛ با اینحال نمی‌خواستم اسمم سر
زبان‌ها باشد. من این شغل را از همان ابتدا با اسم ممر سود انتخاب نکردم. هنوز هم
به این هنر به چشم یک حرفه پول‌ساز نگاه نمی‌کنم.

من کارهای فراوانی را رد می‌کنم چون می‌ترسم از عهده آن
برنیایم. اگر هم کاری را انتخاب می‌کنم شدیدا روی آن کار می‌کنم. ممکن است یک سال
لحظه ببرد؛ با اینحال همه تلاشم را می‌کنم تا شرمنده نباشم.

دفاع پرس: شما داوری جشنواره بیست و نهم فجر را به عهده داشتید که
«کارن همایون‌فر» برای فیلم «جرم» سیمرغ گرفت؛ نوع داوری و ملاک انتخاب این فیلم چه
بود؟

یک وقت هست که
به یک کار، حرفه‌ای نگاه می‌کنید همزمان با اینکه شنونده چنین نگاهی ندارد. امکان دارد
نگاه من با شخص دیگری فرق کند. وقتی فیلمی در چند رشته با اسم بهترین انتخاب می‌شود.
همه نگاه‌ها به سوی آن می‌رود. اگر فیلمی ضعیف، موسیقی قوی داشته باشد به
آن توجهی نمی‌کنید. چون فیلم بد، موسیقی را نابود می‌کند؛ با اینحال اگر یک فیلم خوب
داشته باشید که موسیقی متوسطی داشته باشد، می‌بینید که موسیقی خود را به رخ می‌کشد.

داوری هر گروه با گروه دیگر فرق می‌کند. گروه داوری جشنواره
بیست و نهم فجر نیز، موافق اعطای سیمرغ به تولید کننده موسیقی فیلم «جرم» بودند.

 

دفاع پرس: عده ای از منتقدین معتقد هستند که موسیقی فیلم
نباید شنیده شود و اشکالی که به کارهای شما می‌گیرند این است که موسیقی فیلم، بر خود
فیلم غالب است و اجازه نمی‌دهد فیلم دیده شود؛ نظر شما پیرامون این مثال چیست؟

انواع فیلم می باشد، یک نفر فیلمی تولید میکند که اصلا
احتیاج به موسیقی ندارد. یکی هم فیلمی کار می‌کند که موسیقی آن بیشتر از افکت‌های
جنبی آن است. در طرف دیگر فیلم‌هایی هم هستند که نیاز به موسیقی ندارند، تنها فضا می‌خواهد.
مانند این است یک سطل رنگ را روی بوم بپاشید. تنها به رنگ احتیاج دارد؛ با اینحال فیلم‌هایی
هم هستند که جریان دارند، آهنگساز هم باید با نوشتن نت و اجرای آن، جریان را
از نو روایت کند. وقتی «حاج کاظم» در فیلم «آژانس شیشه‌ای» با «فاطمه» حرف می‌زند
یا وقتی با پسرش چنین ارتباطی دارد یا وقتی «عباس» را روی دوشش حمل می‌کند و می‌دود،
همه این صحنه‌ها احتیاج دارد به اینکه روی موسیقی آن بیشتر کار شود؛ لذا نمی‌توان به
سادگی از کنار آن گذشت.

این را هم بگویم که موسیقی «آژانس شیشه‌ای» آن چنان
ملودی‌ای نداشت که بخواهد خود را بر فیلم غالب کند. برای اینکه نمی‌توانستی طرف
یکی را بگیری. در این فیلم همه شخصیت‌ها راست می‌گویند. برای چنین عملی موسیقی در
این فیلم سخت بود.

یادم می‌آید وقتی «از کرخه تا راین» را کار کردم «ابراهیم
اصغرزاده» و «حاتمی‌کیا» آمدند اتود کار را بشنوند؛ من کار را برای آن‌ها پخش کردم؛
ولوم دست خودم بود؛ جایی که دیالوگ بود ولوم را پایین می‌آوردم و وقتی دیالوگ نداشت،
ولوم را بالا می‌بردم. الان یادم نیست کدام قسمت بود با اینحال بعد از تمام شدن قطعه، سکوتی حاکم شد و من منتظر بودم یا تعریف کنند یا بگویند این چه کاری است انجام
دادی؟

به من گفتند می‌شود از نو آن را بشنویم که من از نو
موسیقی متن را پخش کردم. من به چشم‌های آنها خیره شدم و آخر طاقت نیاوردم و پرسیدم
که خوب است یا نه؟ اصغرزاده گفت من تنم لرزید؛ خیلی راضی بودند. گفتم این نصف چیزی
است که شنیده‌اید اگر این کار برود و با ساز زنده اجرا و ضبط شود اثرگذاری آن ۵۰
درصد اضافه می‌شود. ضبط شد و موفق هم بود. اینکه برخی می‌گویند موسیقی نباید
شنیده شود، حرف خوبی نیست؛ آیا در فیلم‌های «خوب بد زشت»، «روزی روزگاری»، موسیقی فیلم
را نشنیدید. همه این‌ها به فیلم و تصمیم کارگردان برمی‌گردد. اتفاقا تولید یک موسیقی
که شنیده نشود ساده تر است.

در فیلم «از کرخه تا راین» جاهایی بود که موسیقی شنیده
نمی‌شد و افکتیو بود. یعنی بیشتر افکت بود تا اینکه تماتیک باشد. وقتی خواهر و
برادری در آن شرایط هم‌دیگر را می‌بینند. من حس می‌کردم، نمی‌شود موسیقی افکت گذاشت؛
چرا که حس جاری در صحنه منتقل نمی‌شد. دیدگاه کارگردان اهمیت بینهایت زیادی دارد. بعد از «از
کرخه تا راین» و «بوی پیراهن یوسف» کارهای فراوانی به من توصیه می‌شد که موسیقی آن
شبیه به «از کرخه تا راین» یا «بوی پیراهن یوسف» باشد همزمان با اینکه اصلا آن نوع موسیقی
به فیلم نمی‌خورد.

من برای پرآبی و بی‌آبی کارون سمفونی نساختم 

دفاع پرس: سمفونی‌هایی که شما ساختید مانند «خرمشهر»، «ایثار»، «مقاومت» و «کارون» حاشیه‌هایی را بهمراه داشته است. مثلا یکی از مستندسازانِ
مشهور در انتقاد به سمفونی «کارون» یادداشتی را خطاب به شما نوشت؛ با این وجود این
معترضان با شخصیت هنری «مجید انتظامی» مشکلی ندارند. حرف آنها این است چرا باید
انتظامی برای «دفاع مقدس» کار کند. اینطور گفته میشود که آنها معتقد هستند شأن هنری شما بالاتر از
این است که سراغ تولید این سمفونی‌ها بروید. واکنش شما به این انتقادات چیست؟

اگر کسی به اجرای سمفونی «خرمشهر» انتقاد دارد حتما
ایرانی نیست. اکنون امکان دارد انتقادات آنها حرفه‌ای و علمی باشد و ضعف‌هایی در کار
دیده باشند که من می‌پذیرم. با اینحال اینکه کسی به لحاظ محتوایی به سمفونی‌های «خرمشهر»، «کارون» و… انتقاد دارد و آن را بی‌ارزش می‌داند حرف دیگری است؛ با اینحال من روی
اعتقادم ایستاده‌ام. مگر کسی که تاریخ این مملکت را می‌نویسد به ایشان اعتراضی می‌شود.
من تاریخ دفاع مقدس را با موسیقی روایت کرده‌ام؛ درک نمی‌کنم آن‌ها برای چه انتقاد
دارند.

دفاع مقدس: باور آنها این است که شما باید سمفونی‎‌هایی
را بسازید و اجرا کنید که جهانی باشد. کسی در دنیا نمی‌خواهد سمفونی «خرمشهر» را
بشنود. آنها می‌گویند این کارهای شنونده جهانی ندارد.

چه کسی گفته مردم کشورهای دیگر سمفونی «خرمشهر» یا «کارون»
را گوش نمی‌کنند. اگر می‌بینید که اطلاعی از این سمفونی ندارند برای این است که
مسئولین روی این سمفونی کار نکرده‌اند. اگر این سمفونی لانسه می‌شد به همه جای
دنیا می‌رفت و شنونده داشت؛ با این وجود سمفونی «کارون» مُرد و آن را دفن کردند. همزمان با اینکه این
سمفونی به لحاظ محتوایی حرف خوبی می‌زند. من با این اثر قسمتی از تاریخ مملکتم را
که در آن به مرزهایش حمله شد، بازگو کردم.

یک آهنگساز روس به اسم «دمیتری شوستاکوویچ» هست که بیشتر
کارهایش در رابطه با جنگ است. ایشان را مکررا از جبهه برمی‌گرداندند و قابلیت ها در
اختیارش می‌گذاشتند تا برای رزمندگان روسی و جنگ آهنگ بسازد؛ این کارها رایج است.
ناتو را همه می‌شناسند؛ این سازمان‌ نیز سرمایه گذاری می‌کند تا آهنگ‌هایی در جهت
اهداف‌شان تولید شود.

من هم برای اعتقاداتم کار کردم، چه رزمندگانی که در دل رود
کارون غرق نشدند. رفیق من به خاطر من رفته و جانش را داده است، آن‌وقت من سکوت کنم؟ بی‌اختلاف باشم که
چه بلایی سر این مملکت آمده است؟ بنشینم و چیزی نگویم؟ به چه نحو باید درمقایسه با چنین
چیزهایی بی‌اختلاف باشم. وقتی من پیمان را می‌بندم تا سمفونی «کارون» را بسازم، از
یک سال قبل می‌نویسند مجید انتظامی فلان کار را می‌خواهد شروع کند. موقع ضبط و کار
کردن و موارد دیگر همه سکوت می‌کنند و حرفی نمی‌زنند؛ با اینحال دو شب مانده به اجرا، یک
مرتبه فضا شلوغ می‌شود که این سمفونی را اجرا نکنید؛ چرا که کارون خشک شده است. من
برای پرآبی و بی‌آبی کارون سمفونی نساختم.

من آدم سیاستمداری نیستم و میانه‌ای هم با آن ندارم،
دلی کار می‌کنم. افرادی که به سمفونی «کارون» انتقاد دارند و گمان می نمایند در شرایط
خشکی رود کارون اجرای آن کار غلطی است از همان ابتدا جلوی کار را بگیرند. چرا بعد
از اتمام کار و دقیقا لحظه اجرای سمفونی اعتراضات خود را عملی می‌کنند؟

من هم باید گله‌ای از شما خبرنگارها بکنم. یا اعتقادی
هست به این کار یا نیست. اگر شما اعتقادی دارید، باید جوابش را شما بدهید نه من.
اگر هم اعتقادی نیست، باز هم شما بنویسید. نه اینکه بترسید که امکان دارد به شما معترض
بشوند. بعد با من گفتگو کنید و حرف را از من بیرون بکشید که اگر اعتراضی شد به من
بشود. شما هم یک وظیفه خبرنگاری دارید که باید انجام دهید. اگر شما به این چیزها
باور و اعتقادی ندارید، بنویسید. اگر خط فکری من غلط است، چرا نمی‌نویسید؟

من برای پرآبی و بی‌آبی کارون سمفونی نساختم 

دفاع پرس: ما سعی می‌کنیم بنویسیم و خدمات رسانی کنیم؛ با اینحال ما
را هم به تندرویی متهم می‌کنند و اینکه هنر را نمی‌فهمیم!

شما به آن‌ها بگو بروند زندگی «شوستاکوویچ» را مطالعه کنند. خودتان مطالع کنید تا قادر باشید جواب
بدهید. مجید انتظامی کار نویی نکرده است. مسیری را که دیگران رفته‌اند، من هم رفته‌ام.
من اگر بخواهم پول دربیاورم به سادگی می‌توانم. بهترین خواننده این مملکت چندین
بار پیش من آمده تا برایش موسیقی بسازم. دو آهنگ هم کار کردم، بعد به خودم می‌گویم
چرا؟ چه اتفاقی برنامه ریزی شده است بیفتد. بعد از اینکه دوبار خوانده شود، فراموش می‌شود. اگر
نه برای تولید ترانه بیشتر پول می‌دهند.

برای سمفونی‌ها باید یک سال کار کنم، تنم بلرزد و فحش
بخورم؛ آخر سر هم با اجرا مخالفت می‌شود. نهایتا چند ورژن هم پخش می‌شود که معلوم
نیست به دست چه کسی می‌رسد. در مارکت موسیقی هم پیدا نمی‌شود. فکر نکنید من راحت
کار کردم. فشار عصبی فراوانی را تحمل می‌کنم. برای هر کار، لباس آهنی به تن می‌کنم.
کار راحتی نیست که همه معترض تو بشوند؛ با این وجود مستقیم هم نمی‌گویند، در صفحه
اینستاگرام همه پیغام‌ها تعریف و تمجید است؛ با اینحال نمی‌دانم چرا این انتقاد‌ها را مستقیم
نمی‌گویند.

این فضا به همه ما لطمه می‌زند، نه تنها به موسیقی. برخی‌ها
که وارد کار هنری می‌شوند در تلاش اند نیشی به همه بزنند. این جناحی و آن جناحی و…؛
این حرف‌ها را نمی‌توانم هضم کنم. چیزی را که دلم بیان می کند درست است، انجام می‌دهم.
کار من موسیقی است و موسیقی می‌نویسم و این راه را هم ادامه خواهم داد.

انتهای پیغام/ ۱۶۱

حتما بخوانید   تولید هر قطعه موسیقی یک واقعه بزرگ در زندگی من است

امیدواریم نوشته “روایت تاریخ دفاع مقدس در شکل موسیقی/ معترضان به اجرای سمفونی «خرمشهر» ایرانی نیستند” مورد قبول علاقه مندان قرار گرفته است.

منبع

نویسنده : 
تاریخ انتشار : شهریور ۱۴, ۱۳۹۶
دسته بندی : فرهنگ و هنر

دیدگاههای کاربران