ضرورت تجربه قالب‌های متنوع ادبیات در ژانر دفاع مقدس

در باب فرهنگ و هنر نوشته ای داریم با عنوان “ضرورت تجربه قالب‌های متنوع ادبیات در ژانر دفاع مقدس” که امیدواریم مورد بهره برداری شما قرار بگیرد.

گروه فرهنگ و هنر دفاع پرس ­ـ رسول حسنی؛ ادبیات دفاع مقدس از وقتی که شکل گرفت
تا به امروز پیوسته مسیری رو به افزایش با اینحال واحد را طی کرده است. این ادبیات به ندرت
وارد فضاهایی دیگر مانند رمان، جریان کوتاه و … شده است. هنرمند نه
می‌تواند و نه الزامی دارد تا راه به دفعات تجربه شده را طی کند.

نیاز
ادبیات دفاع مقدس در این است که نوع بیان خود را تغییر دهد و به اصطلاح پوست اندازی
کند. تاریخ شفاهی و زندگی نوشت عمدتا دو گونه ادبی هستند که در ژانر ادبیات دفاع
مقدس از فراوانی فراوانی دارا هستند. کمتر می‌بینیم که در این فضا رمانی نوشته
شود که ریشه در حقیقت تاریخی جنگ تحمیلی نداشته باشد.

انتظار این
که رزمنده‌ای راضی به نگارش خاطراتش شود به مرور نویسنده را دچار خستگی می‌کند. در
حالی که نویسنده می‌تواند به اتکای اسناد موجود دست به ایجاد رمان‌هایی بزند که
وجودشان در محیط ادبیات دفاع مقدس احساس می‌شود. آیا در بیشتر مواقع باید قهرمان جریان ما
به ازای بیرونی داشته باشد؟ نمی‌شود داستانی دیزاین کرد که قهرمان و ضد قهرمان آن
در ذهنیت نویسنده ایجاد شود و در گستره جریان وجود عینی به خود بگیرد؟

بخشی از
توفیق ادبیات جنگی در غرب نتیجه تجربه‌ها و مطالعه اسناد جنگی است. همزمان با اینکه
آنچه نویسنده غربی پیرامون جنگ می‌نویسد عملا اتفاق نیفتاده است. توجیه نویسندگان
عرصه ادبیات دفاع مقدس این است که در جنگ تحمیلی آنقدر شخصیت‌های حماسی و اتفاقات
داراماتیک وجود داشته‌ که الزامی به تخیل کردن نیست؟

در طرف دیگر این
توجیه دو پرسش عمده بوجود می‌آید، اول اینکه همه رزمندگان و شهدا از همان ابتدا
شخصیت‌هایی حماسی داشته‌اند؟ دوم اینکه وقایع تاریخ دفاع مقدس به توجه به شخصیت‌های
حقیقی چقدر قابل تفسیر هستند؟

با اسم
مثال اگر نویسنده پیرامون شهید باکری داستانی به نگارش دربیاورد ملزم به این است که
فلسفه دفاع مقدس را از لحاظ آن شهید به خواننده منتقل کند. این رفتار با این وجود قابل
تقدیر است با اینحال سخت از آنجا شروع می‌شود که نویسنده اگر بهترین و منصفانه‌ترین
اثرش را هم پیرامون شهید بارکری بنویسد باز در مظان اتهام است که چهره حقیقی شهید
را معرفی نکرده است.

به علاوه از طرف دیگر
عملا راه را برای تفسیر و تاویل نظرها خود بسته است. حال آنکه اگر نویسنده شخصیتی
فرضی را در محیط حقیقی تخیل کند می‌تواند اثر واقع‌گرایانه‌تری ایجاد کند که خواننده
نه در طرف دیگر آن جبهه می‌گیرد و نه نویسنده را متهم به جعل تاریخ دفاع مقدس می‌کند.
از طرف دیگر خواننده بدون واسطه وارد محیط دفاع مقدس خواهد شد. نویسنده هم می‌تواند
نظرگاه خود پیرامون مفاهیم موجود در دفاع مقدس را تفسیر کند.

مورد دیگری
که جای خالی آن در ادبیات دفاع مقدس احساس می‌شود غیبت «جریان کوتاه» در این عرصه
است. در کمال تاسف با همه اهمیتی که جریان کوتاه در محیط ادبیات دارد، نویسندگان دفاع
مقدسی هنوز به روش جدی وارد این عرصه نشده‌اند. گاهی بریده‌هایی از سلوک یک
رزمنده یا چندین عدد از آن‌ها در یک مجلد نوشته می‌شود که نمی‌توان آنها را جریان
کوتاه اسم گذاری کرد.

این کارهای
بیشتر شبیه به یادنامه هستند تا شکلی استاندارد از یک قالب ادبیات. جریان کوتاه از
این نظر ارزش دارد که در عصر شتابزده و فراوانی نشریات مجازی فرصت و رغبت مطالعه
به راحتی به دست نمی‌آید. عدم توجه به جریان کوتاه نه به سخت مدیریتی به محیط
فرهنگی رابطه دارد و نه به مشکلات عرصه چاپ و نشر.

اهمال نویسندگان دلیل شده که
ادبیات دفاع مقدس در شکل جریان کوتاه پیشرفتی نداشته باشد. با این وجود تلاش‌هایی از
سوی عده ای نویسندگان مانند «سیدمهدی شجاعی» صورت گرفته است با اینحال کامل و کافی نیست و
باید بیننده تلاش‌های بیشتری در این عرصه باشیم.

جریان کوتاه
به دلیل اینکه ماهیتا شکل رئالیستی دارد برای اقتباس نمایشی و سینمایی درمقایسه با
رمان، مناسبت‌تر است. افزایش جریان کوتاه نه تنها به ادبیات دفاع مقدس که به سینمای
دفاع مقدس هم کمک شایانی خواهد نمود. تعدد منابع و اسناد موجود در تاریخ دفاع مقدس
راه هر گونه بهانه تراشی را برای نویسندگان این عرصه بسته است.

خواننده باید این
تاریخ را دراماتیزه ببیند. این موضوع هم در بیشتر مواقع با نگارش کارهای به دفعات تجربه شده نمی‌افتد.
نویسنده باید ذائقه مخاطب را تغییر دهد تا ایشان را پیوسته درمقایسه با دفاع مقدس علاقه مند
نگه دارد. اگر این موضوع نیافتد خواننده با حجم فراوانی از کتاب‌های کلیشه‌ای مواجه
خواهد بود که به مرور درمقایسه با آنها بی‌اختلاف شده و درمقایسه با مطالعه آنها رغبتی نخواهد
شد.

انتهای
پیغام/ ۱۶۱

حتما بخوانید   «راز گمشده مجنون»

امیدواریم نوشته “ضرورت تجربه قالب‌های متنوع ادبیات در ژانر دفاع مقدس” مورد قبول علاقه مندان قرار گرفته است.

منبع

نویسنده : 
تاریخ انتشار : آبان ۲۲, ۱۳۹۶
دسته بندی : فرهنگ و هنر

دیدگاههای کاربران