یادمان شهدا؛ گذرگاهی است برای آرزومندان زمینی آسمان

در باب فرهنگ و هنر نوشته ای داریم با عنوان “یادمان شهدا؛ گذرگاهی است برای آرزومندان زمینی آسمان” که امیدواریم مورد بهره برداری شما قرار بگیرد.

دفاع پرس: از چگونگی تولید این اثر برایمان شرح دهید.

آنچه دیزاین شد مطابق با انتظارِ مدیران دانشگاه، اتوپیا و خوانشِ من، برای تجلیل از مقام بالای شهدای دفاع مقدس و یادآور جان‌فشانی، با نگاهی مذهبی ـ حماسی برای یک محیط و محیطِ تحولی نگر «آرمان دانشگاه» بود. با این توصیف؛ مکانی خوب همراه با مسجدِ دانشگاه توصیه گردید تا راز جاودانگی و ماندگاری که در فرهنگ «عند ربهم یرزقون» است تلالو و فروزش نماید و باورهای شهدا و شتافتن به جوار حق، با معماری‌ای نمادین و عنصر های نمادگرا، فضاسازی شود. لذا با این نیت که هر اثری برای رضایت خداوند باشد با مبدلِ پندار به پدیدارها، آن اثر ماندگار می‌ماند، این یادمان، در مسیر تولید مدینه‌ فاضله، حال و قبلی‌مان را به آتی می‌نمایاند.

دفاع پرس:‌ منظورتان از انتظارات از یک بنای معماری که جنبه‌ی مذهبی ـ حماسی می یابد چیست؟

برنامه معماری‌ای که سرشار از معنویت و مبین عرفان، احکام و عقاید باشد. فکر و ذکرها را با محوریت الهی و آسمانی رابطه دهد. چون معمار حقیقی و منبع نور و روشنایی، ذات احدیت است پس دیزاین یادمان، برآمده از این مکتب و نحله فکری است. فرضیه پردازی در مسیر دیزاین یادمان، هنری شهودی، احساسی و معنایی است که از وادی حیرت و معنی عبور کرده و به مصداق می‌رسد که به‌وسیله‌ پوسته‌های معماری و ابعاد معمارانه‌ ذهن طراح، در ادراک مخاطب، تجلی می‌کند. آفرینشی از احساسات و جلوه‌گر ساختن در فرم محسوسات، تا اثری نوظهور، در ظاهر پدید ‌آید. باطنِ برنامه نیز، برای حظ معنوی، لذت نیایش و درس آموخته‌ای از ایثار است که تأکیدی بر آرمان‌ها دارد که منطق زندگی روزمره را درهم بشکند و از مرزهای ذهنی عبور کند و مکان رخداد و درک اعجاز شود. 

دفاع پرس: گمنام در پسوند یادمان شهدا چه بار ارزشی درمقایسه با یادمان سرباز و مونومانِ جنگ در دیگر کشورها دارد؟

گمنامی و گمنام بودن در سیره، شیوه و منش اسلامی از فضیلت والا و مخصوصی دارا است و این‌گونه نشانه‌ها، پر از انرژی و اثرِ روحی و حاوی نفوذی جبری و مقاومت‌ناپذیر در ادراکِ مخاطب است و نشانگر یک آرمان و اندیشه و چگونگی مقاومت. یادمان، نماد تحلیلی نوعی شبیه به ساختن صورت ذهن است. این نمادگرایی، یک روند آگاهانه به‌تنهایی نیست حتی برعکس از راه مکاشفه و شهود از دل ناخودآگاه و خودآگاه، پدیدار می‌شود که خود واقعیتی از تبیین میان «ظاهر و باطن»، «جسم و حس»، و «صورت و معنا» است که هریک نمود دیگری دارد.

دفاع پرس: در برنامه و تولید این‌گونه ابنیه آیا به شرایط لحظه و مکان توجه می‌شود؟

این فرم و کالبد، فضایی است که جای پای تاریخ یک ملت غیور، شجاع و از جان قبلی است و به‌تنهایی برای شهدا نیست، آن بزرگواران هدیه اصلی‌شان را از خداوند دریافت می‌کنند. از این جهت زنده نگه داشتن یاد و الگوسازی از شخصیت، سیره و حماسه ایثارگرانه‌ آن‌ها، بخشی از وظایف ما درمقایسه با شهید و نیاز ما برای الگوگیری در رفتار صدرنشین است.

حتما بخوانید   برپایی مارکت فیلم اسلامی در اجلاس رادیو و تلویزیون‌های اسلامی

یادمان شهدا؛ گذرگاهی است برای آرزومندان زمینی آسمان

دفاع پرس: آیا آیندگان همان نگاه که امروز به یادمان شهدا داریم در آتی خواهند داشت؟

هر اثر معماریِ یادمانی را، به‌طور اخص از پنج منظر یا زاویه‌ می‌توان نگاه کرد و با نگاه زمانی و تولید‌گرایانه  بازخوانی، بازاندیشی و بازنمایی کرد؛ در ابتدا؛ از منظر جغرافیا و اقلیم شناسی، دوم؛ از منظر جهان شناختی و جهان‌بینی، سوم؛ از منظر انسان شناختی، چهارم؛ از منظر معرفت شناختی و پنجم؛ از منظر هنر و زیبایی‌شناختی. بدین خاطر، نقش خاطره انگیزی و هویت سازی بنای یادبود، این توانایی را دارد که در معرفی نحوه‌ بودنِ ارزش‌ها و باورها‌، خود را با ساحت انتزاعی ـ معنوی و معناییِ صورت هنر، در هر عصری پایدار کرده و در متن جامعه قرار دهد.

دفاع پرس: نقش یادمان شهدا در رابطه با نسل‌ها را به چه نحو تعریف می‌کنید؟

یادمان نقش یادآوری، پاسداشت و استمراربخشی از تاریخ پرافتخار مردم است و در شکل یک اثر هنری، مفاهیمی مرتبط با جنگ تحمیلی را بیان می‌کند که بارِ حماسی ـ اعتقادی نزد مخاطب دارد. حس تعلق فضایی به سرزمین و معنی وطن را تقویت می‌کند که نقشی اتصال‌دهنده را دارد. لذا بنای یادمان متناظر با جنبه‌های حماسی و ارزش‌های ملی ـ اسلامی است که با بیان مجازی، تمثیلی و استعاره‌ای، حس مکان را القا می‌کند.

دفاع پرس: معماری یادمان شهدا به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم حاوی چه ذهنیتی در عینیت خود است؟

سیمای المان‌ها، جدی ترین مسئله در فضایی است که می‌خواهد حس تعلق‌خاطر را ایجاد کرد و به‌صورت مستقیم با روح مخاطب رابطه برقرار کند و با استناد به این شرایط، ارزش برنامه به نوعی یکی از جدی ترین کارهای هنری انقلاب اسلامی، بنایی مونومنتال است که سلسله مراتب اشراق و حکمتِ فرضیه پردازانه و نگاره‌ها را طی می‌کند و با استفاده از ادراک، احساس و هیجان، تأثیراتی غالب بر تصویرِ ذهنی مخاطب ویژه دارد که دلیل خاطره‌مندی ایشان می‌شود.

یادمان شهدا؛ گذرگاهی است برای آرزومندان زمینی آسمان

دفاع پرس: ادراک ذهنی مخاطب ویژه را، به چه نحو به برداشتی همسان بافکر و اندیشه‌تان در تعریف مسئله مبدل کردید؟

یادمان شهدا به‌صورت قرارگاه و پاتوقی دیزاین شد که دعوت شوندگان به آن، با هر بار رجوع مجدد و مکرر، برایشان ارزشمند جلوه کند و بارِ ارزشی داشته و با حس تعلق فضایی به نماد مقتدرانه‌ترین، مکتبی‌ترین و مردمی‌ترین دفاع، پیوندی احساسی با مهم‌های مکانی برقرار کند و این رابطه‌ مستحکم و پرمعنا و ابعاد هوشمندی (ادراکی، شناختی و احساسی) به القای روحیه ویژه و تقویت روحیه مخاطب، منجر شود.

دفاع پرس: از نمادها و نشانه‌ها با چه روزنه دیدی درمقایسه با مقبره مطهر شهدا سود ‌بردید؟

به نمادگرایی به این منظور توجه شد که بهره برداری از آن‌ها به نوعی وسیله‌ای جهت انتقال معنا و مفاهیم تجریدی است. از قبیل فلش، تابلو و برندی است که ناظر را به سوی وحدانیت و رضایت حق، راهنمایی می‌کند لذا یادمان شهدا، درزمانِ خود چونان واقعیتی زنده، اکتیو بر صحنه‌ تاریخ حضور دارد و با ایفای نقش خود، بر شانه هنری‌اش می‌درخشد. یادمان‌گرایی یکی از مؤثرترین بوطیقای معماری به شمار می‌رود و معماری یادمانی نوعی از معماری است که آن را اوج دیزاین دانسته‌اند و حاوی «استقامت، اثرگذاری و کارآیی» و آرزویش، بازدهی اجتماعی است.

حتما بخوانید   سینمای دفاع مقدس با استفاده از خصوصیت‌های دلنشین فروش درستی خواهد داشت

دفاع پرس: یادمان شهدا تداعی کننده چه خاطراتی از فرهنگ و ملت ایران است؟

یادمان شهدای گمنام، ضمن اینکه مکانی مقدس و مطهر و در شان شهدا است. برای بیانِ بخشی از خاطرات مشترکِ جامعه، در هشت سال دفاع مقدس است. تداعی کننده خاطرات نوستالژیک ملی و ارزش‌های مقاومت، ایثار و شهادت جامعه اسلامی، که به‌طور معمول پیرامون جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، احساسات مشترک از یک معنی است که با گنجاندن معانی ضمنی، در شکل کالبد مادی یادمان، میسر گردیده است. رابطه متداعی میان این دو وجه معنایی و کالبدی، نشانه و نماد ملی ـ اسلامی مردم ایران است.

دفاع پرس: خلاقیت و طرحی تازه را به چه نحو در برنامه یادمان شهدای گمنام دانشگاه بوجود آوردید؟

معمولاً بهره برداری از قالب‌هایی که بتوان اماکن مذهبی را حال حاضر‌تر تصویر کرد با اینرسی روبرو می‌شود چون ناظرین ما، انتظار دارند از فرم‌ها و ریخت‌هایی استفاده شود که به نظرشان در دست بناهای مذهبی است و انتظارشان در ابنیه مذهبی تازه، بهره برداری از جداره‌های سنتی و سمبل شده؛ مانند گنبد و قوس و کتیبه و مقرنس و… است. با تمامِ این مسائل، در برنامه، از مهارت ها و برنامه‌های مفهومی تازه، استفاده‌شده است و همراه با آن به‌طور سمبلیک، از نشانه‌های سنتی سود بردیم و فرضیه‌ای با پارادایم معاصر در اندیشه معماری سنتی، ایجاد گردیده است.

دفاع پرس: یادمان شهدای دانشگاه از جنبه‌ اجتماعی ـ سازمانی، حاوی چه اهدافی است؟

اهدافی چون: مکانی برای تجدید میثاق با شهدا و ایجاد فضایی تعاملی با مخاطب،  گسترش زمانی فرهنگ مقاومت، ایثار و شهادت، الگوسازی شهدا برای نسل حال و آتی، شکوه مکان رفیع جهاد و مقام شهید، هویت بخشی و مزین شدن دانشگاه به اسم شهدا و ایجاد حس تقدس مکان، یادمان شهدا، رابطه با مسجد دانشگاه با فرضیه‌ گذار و مسیر رسیدن به عروج از راه عبادت، فرهنگ انتظار، فرهنگ عاشورا و فرهنگ غدیر.

یادمان شهدا؛ گذرگاهی است برای آرزومندان زمینی آسمان

دفاع پرس: خصوصیات عنصر های و محیط معماری یادمان شهدای دانشگاه برآمده از چه مفاهیمی است؟

بهره برداری از ترجمان مادی در جهت سلسله مراتب و گذار از حالتی به حالت دیگر، میل به صعود، حرکت از عالم‌ مادی به عالم معنا و از کثرت به وحدت، پیمودن مراتب تعالی، نگاه به بالا و وحدانیت، پویایی و عدم سکون، احساس غرور، عروج، صلابت و استضائه نور، ایجاد المانی دائمی و ماندگار برای حس تعلق به جای، پاتوق نیایش، آیین‌ها و نکوداشت‌ها، تجلی و نمود نشانه‌های ارزشی و معنوی در فرم و عملکرد، عنصری نقش آفرین و هویت بخش، ایجادکننده‌ نشانه با بهره برداری از حس خاطره‌انگیزی، همخوانی با شاخصه‌ها و الگوهای معماری ایرانی اسلامی با ترکیبی نو، خلاقانه، ابداعی و معاصرسازی معماری سنتی مذهبی، رعایت اصول ماندگاری و استقامت (زیبایی، تناسب، ترکیب، نظم، قرینگی و هماهنگی و…)، خاص و غیرتکراری و حاوی تداوم و پایدار، خلاقیت و خلاقیت در بازی هندسی اشکال و احجام یادمان، سود‌گیری از فرضیه‌های نو در ترکیب فرم‌ها و جداره‌ها، طرحی شبیه به با چهار تاقی اماکن مقدس قالب المان‌های تصویری، تلفیق تصویری و کالبد یادمان شهدا با مسجد دانشگاه با بهره برداری از خصوصیت‌های تعادل و وحدت تصویری.

حتما بخوانید   تربیت پیشرو و حرکت جهادی مسئله هشتمین قسمت «ماه نشان»

دفاع پرس: عنصر های معماری یادمان شهدای دانشگاه، شامل چه خصوصیت‌هایی است؟

۱- گنبد به نوعی محشر‌ترین و مهم‌ترین فرم معماری ایرانی ـ اسلامی، حاوی مفاهیم نمادین تصویری و احساسی و نماد آسمانی شدن شهدا.  

۲- هشتی پایین گنبدخانه که به‌صورت معلق بدون ستون‌های متعارف، برای نشان دادن اقتدار در حال صعود، عروج و پرواز شهدا و نشان از ۸ سال دفاع مقدس.

۳- مکعب چهارضلعی بوجود آمده به وسیله چهار ستون از بستر یادمان، نماد زمین و عالم کثرت.

۴- شکل طاق‌نما با قوس سبز و ایوان مسقف روی گنبد، جهت دعوت به زیارت، نماد محراب و مقام اتصال کثرت به وحدت، حریم دنیا و آزاد شدن به‌وسیله‌ آن و نشانی از لوگوی دانشگاه.

۵- بهره برداری از متریال سبز در ستون‌ها و آرک‌ها، نشان از استواری نظر و پیروی از سالار شهیدان اباعبدالله الحسین علیه‌السلام و فرهنگ عاشورا، غدیر و انتظار.

۶- سیر گذار از چهارده پله تا رسیدن به مرتبه‌ بارگاه شهدا معنی قرارگیری در مسیر و توسل به چهارده معصوم (ع)

۷- گنبدخانه و هشتی پوششی به نوعی سقف مقبره مطهر شهدا، سقفی متعارف شبیه به بارگاه آرامگاه صالحین

۸- جداره‌های بین پایه‌های سنگی، با بهره برداری از شبکه‌های فخر مدین و شناشیل، تداعی کننده‌ ضریح در اماکن زیارتی ـ عبادی

۹- با استقرار پله‌ها و پاگردها، روش سلسله مراتب، مکث، تأمل و تذکر تأکید بر قرارگیری در راه شهدا  

۱۰- صفه بارگاه شهدا به نوعی دعوت کننده و جلوخان در مراسم و تشریفات رسمی برای احترام به مقام شهید

۱۱- محوطه اطراف سکوها تأمین کننده حداقل ۷۵۰ نفر برای کمپانی در مراسم مذهبی و ملی

* مونومان در لغت به معنای بنا (ابنیه) است. کاربری این واژه برای معرفی فضاییست که در فکر ماندگار است. هرگونه دیزاین مصنوع پیرامون مسائل شهری که مبانی سه بعدی و تجسمی را ایجاد کرد، مونومان است.

امیدواریم نوشته “یادمان شهدا؛ گذرگاهی است برای آرزومندان زمینی آسمان” مورد قبول علاقه مندان قرار گرفته است.

منبع

نویسنده : 
تاریخ انتشار : مرداد ۷, ۱۳۹۶
دسته بندی : فرهنگ و هنر

دیدگاههای کاربران